Hormonlu Spiral (Mirena)

Hormonlu Spiral Nedir?

Hormonlu spiral (Levonorgestrel salınımlı intrauterin sistem - LNG-IUS), rahim içine yerleştirilen ve yıllarca levonorgestrel (bir progestin) salan T şeklinde küçük, esnek bir cihazdır. Bu hormon yerel olarak rahim içine salınır ve kan dolaşımına çok az miktarda geçer. Mirena en bilinen markasıdır ancak Kyleena ve Jaydess gibi alternatifler de mevcuttur.

Elazığ'da Op. Dr. Ebru Çelik Kavak kliniğinde, hormonlu spiral uygulamaları deneyimli ellerle ve modern tekniklerle yapılmaktadır. Hormonlu spiral hem doğum kontrolü hem de çeşitli jinekolojik hastalıkların tedavisinde etkili bir yöntemdir. Doğru hasta seçimi ve uygun uygulama ile yüksek hasta memnuniyeti sağlanır.

Mevcut Hormonlu Spiral Tipleri

Mirena

• Hormon miktarı: 52 mg levonorgestrel
• Etkinlik süresi: 5 yıl
• Salınım hızı: 20 mcg/gün (başlangıç), 10 mcg/gün (5. yıl sonu)
• Çap: 32 mm
• Endikasyonlar: Doğum kontrolü, ağır adet kanamaları, endometriozis, adenomyosis, HRT koruma

Kyleena

• Hormon miktarı: 19.5 mg levonorgestrel
• Etkinlik süresi: 5 yıl
• Salınım hızı: 17.5 mcg/gün (başlangıç)
• Çap: 28 mm (daha küçük)
• Endikasyonlar: Özellikle nullipar (doğum yapmamış) kadınlar için uygundur

Jaydess (Skyla)

• Hormon miktarı: 13.5 mg levonorgestrel
• Etkinlik süresi: 3 yıl
• Salınım hızı: 14 mcg/gün (başlangıç)
• Çap: 28 mm
• Endikasyonlar: Genç kadınlar, nulliparlar için

Hormonlu Spiral Nasıl Çalışır?

Doğum Kontrol Mekanizmaları

• Endometrial supresyon: Rahim içi tabakası (endometrium) ince ve atrofik hale gelir, embriyo implante olamaz
• Servikal mukus değişimi: Servikal mukus kalınlaşır, sperm geçişini engeller
• Ovulasyon baskılanması: %50 olguda yumurtlama engellenir (diğer yarısında yumurtlama devam eder ama fertilite engellenir)
• Tubal fonksiyon: Fallop tüplerindeki sperm ve oosit transportu etkilenir

Tedavi Mekanizmaları (Jinekolojik Hastalıklar)

• Endometrial baskılanma: Ağır adet kanamalarını %90 azaltır
• Endometriozis: Ektopik endometrial doku atrofisi
• Adenomyosis: Myometrial endometrial odakların baskılanması
• HRT: Östrojen replasmanında endometrial koruma

Hormonlu Spiral Kimlere Uygulanabilir?

Doğum Kontrol İçin

• Uzun süreli (3-5 yıl) doğum kontrol isteyenler
• Doğum kontrol haplarını hatırlamakta zorlananlar
• Emziren kadınlar (6 hafta sonra güvenli)
• Östrojen kullanmak istemeyenler
• Sigara içenler (35 yaş üstü kombine hap kontrendike)

Tedavi Amaçlı

• Ağır adet kanaması (menoraji) olanlar
• Endometriozis hastaları
• Adenomyosis hastaları
• Diyabetik kadınlar (ağır kanama riski)
• Antikoagülan kullananlar (kanama riski)
• Hormon replasman tedavisi alanlar (endometrial koruma)
• Anemisi olanlar (demir eksikliği anemisi)

Özel Popülasyonlar

• Nullipar kadınlar: Kyleena veya Jaydess tercih edilebilir
• Genç kadınlar: Jaydess (3 yıllık)
• Teenagerlar: Gebelik önleme ve ağır kanama için
• Engelli kadınlar: Uzun süreli koruma
• Perimenopoz: Ağır kanama ve koruma

Hormonlu Spiral Kontraendikasyonları

Mutlak Kontraendikasyonlar (WHO 3-4)

• Şüpheli veya kesin gebelik
• Aktif pelvik enfeksiyonu
• Sepsis sonrası abortus
• Aktif servikal kanser veya şüphe
• Aktif endometrial kanser veya şüphe
• Aktif karaciğer hastalığı/tümörü
• Aktif tromboembolik hastalık
• Malign gestasyonel trofoblastik hastalık
• Uterus malformasyonu (bicornuate, septate) - relative
• Bakır alerjisi (sadece bakır spiral için)

Göreceli Kontraendikasyonlar (WHO 2-3)

• Önceki ectopic gebelik
• Anormal uterin kanama (tanı konulana kadar)
• Büyük miyomlar (uterus şeklini bozan)
• Koagulopati (kanama bozukluğu)
• Kontrolsüz diyabet
• İmmün yetmezlik (AIDS, immunosüpresif ilaçlar)
• Valvüler kalp hastalığı

Hormonlu Spiral Uygulama Süreci

1. Öncesi Değerlendirme

• Detaylı öykü (tıbbi, ailevi, cinsel, obstetrik)
• Jinekolojik muayene
• Pelvik ultrasonografi (uterus pozisyonu, boyut, patoloji)
• PAP smear (güncel değilse)
• STI taraması (gonore, klamidya) - riskli olgularda
• Gebe kalma şüphesi varsa hCG testi
• Enfeksiyon belirtilerinin değerlendirilmesi

2. Uygulama Zamanlaması

• Adetin 1-7 günleri: En ideal zaman, gebelik şüphesi minimize, servikal geçiş kolay
• Menstruasyon dışı: Gebelik dışlandıktan sonra
• Postpartum: 6-8 hafta sonra (uterus involüsyonu sonrası)
• Postabortus: İlk trimester abortus sonrası hemen (enfeksiyon yoksa)
• Doğum kontrol değişimi: Önceki yöntemden 7 gün içinde

3. Uygulama Prosedürü

• Jinekolojik muayene pozisyonu
• Spektrum ile serviks görünür hale getirilir
• Servikal kanal antiseptik ile temizlenir
• Uterus kavite derinliği ölçülür (sounding)
• Spiral aplikatörü servikal kanaldan ilerletilir
• Spiral uterus fundusuna yerleştirilir
• Aplikatör çıkarılır, iplikler 2-3 cm dışarıda bırakılır
• İplikler kesilir (3 cm kalacak şekilde)

4. Uygulama Sonrası

• Hafif kramplar (ilk 24-48 saat)
• Hafif kanama veya lekelenme (ilk birkaç hafta)
• Normal aktivitelere hemen dönüş
• Ağır kaldırmaktan 24 saat kaçınılması
• Cinsel ilişki: Hemen veya 24-48 saat sonra
• Kontrol: 4-6 hafta sonra

Hormonlu Spiral Etkinliği

Doğum Kontrol Etkinliği

• Pearl indeksi: 0.1-0.4 (çok etkili)
• Başarısızlık oranı: %99+ (tipik kullanımda)
• 5 yıllık kümülatif gebelik oranı: %0.5-2

Menstrüel Etkiler

• 3-6 ay: Düzensiz lekelenme ve spotting
• 6-12 ay: Adet kanaması hafifler, süre kısalır
• 12 ay sonrası: %20 kadında amenore (adetsizlik)
• Adet kanaması: %90 azalma
• Adet ağrısı: Belirgin azalma

Hormonlu Spiral Yan Etkileri

Sık Görülen Yan Etkiler (İlk Aylar)

• Düzensiz lekelenme ve spotting (%30-50)
• Amenore (adetsizlik) - %20 (1 yıl sonra)
• Baş ağrısı
• Akne
• Göğüs hassasiyeti
• Ruh hali değişiklikleri
• Ovarian kistler (fonksiyonel, geçici)

Sistemik Yan Etkiler (Nadir)

Levonorgestrel kan dolaşımına minimal geçtiği için sistemik yan etkiler nadir:

• Kilo alma (ortalama 1-2 kg)
• Hirsutizm (kıllanma) - nadiren
• Depresyon - nadiren

Ciddi Komplikasyonlar (Nadir)

• Spiral kayması/expülsiyon (%2-10, en sık ilk 3 ay)
• Uterus perforasyonu (0.1-2/1000)
• Pelvik inflamatuar hastalık (PID) - enfeksiyon riski (0.5-2/1000)
• Ectopic gebelik (yerleşim riski azaldığı için nadir)

Hormonlu Spiral Takibi ve Kontrolü

Düzenli Kontroller

• 4-6 hafta sonra ilk kontrol (yerleşim doğrulama)
• 6 ayda bir (isteğe bağlı)
• Yıllık jinekolojik muayene
• İplikleri hissetme (kendi kendine ayda bir)

Uyarı Belirtileri

Aşağıdaki durumlarda hemen doktora başvurulmalıdır:

• İplikleri hissedememe (kayma şüphesi)
• Partner iplikleri hissetme (spiral aşağı kaymış olabilir)
• Şiddetli karın ağrısı
• Ateş (38°C üzeri)
• Kötü kokulu vajinal akıntı
• Gebe kalma şüphesi
• Aşırı kanama veya lekelenme

Hormonlu Spiral Çıkarılması

Çıkarılma Endikasyonları

• Süre dolumu (3-5 yıl)
• Gebe kalmak isteme
• Yan etkiler (intolerans)
• Komplikasyonlar
• Menopoz (1 yıl sonra çıkarılabilir)
• Hasta tercihi

Çıkarılma İşlemi

• Ofis koşullarında yapılır
• Jinekolojik muayene pozisyonu
• Spektrum ile serviks görülür
• İplikler penset ile tutulur
• Nazikçe çekilerek spiral çıkarılır
• Süre: 1-2 dakika
• Hafif kramplı ağrı olabilir

Çıkarılma Sonrası

• Hemen gebe kalınabilir
• Adet 1-2 ay içinde normale döner
• Fertilite hızla geri döner
• Yeni spiral hemen takılabilir

Özetle

Hormonlu spiral (Mirena, Kyleena, Jaydess) son derece etkili, uzun süreli, güvenli ve çok yönlü bir doğum kontrol ve tedavi yöntemidir. Özellikle ağır adet kanamaları, endometriozis ve adenomyosis tedavisinde altın standarttır. Doğru hasta seçimi, profesyonel uygulama ve düzenli takip ile yüksek hasta memnuniyeti sağlanır. Op. Dr. Ebru Çelik Kavak kliniğinde hormonlu spiral uygulamaları modern standartlarda ve hasta odaklı yaklaşımla gerçekleştirilmektedir.